انواع روشهای تشخیص عسل طبیعی از تقلبی

هنگامی که در اینترنت درباره نحوه شناخت و تست عسل طبیعی میگردید با راهکارهای جالبی برمیخورید. من بعنوان کسی که سالها زنبوردار بوده ام و در این زمینه در دانشگاه تهران تحصیل کرده ام میخواهم این روشها را بطور علمی و عملی بررسی کنم.

سالها پیش تصمیم گرفتم یک بار عسل تقلبی را با استفاده از شکر در خانه بسازم و روشهای تشخیص عسل طبیعی را روی این عسل تقلبی تست کنم. نتیجه بسیار عجیب بود…

بگذارید از اول شروع کنم. من اول کمی شکر و آبلیمو و آب را در قابلمه ریختم و با روشی که دارد عسل را ساختم. انصافا عسلی خوش رنگ و غلیظ و مشتری پسند از کار در آمد. آنقدر این عسل، طبیعی بنظر میرسید که صبح روز بعد در وسط سفره قرار گرفت و برادرم داشت با خوشحالی کره و عسل میخورد. من که صحنه را دیدم از تعجب خشکم زد و برادرم که مرا دید گفت چه عسل خوبی! از کجا این عسلو اوردی؟

این داستان را گفتم تا برایتان روشن شود که ساختن عسل تقلبی آسان است و تشخیص آن برای افراد بی تجربه تا حدودی مشکل است. اما بپردازیم آزمایشهایی که با آن عسل تقلبی انجام دادم.

تشخیص عسل طبیعی با کبریت

یکی از روشهایی که برای تشخیص عسل طبیعی بیان میشود این روش است. در این روش، سر یک کبریت را وارد عسل میکنید و بیرون کشیده و با یک دستمال بطور کامل عسل روی کبریت را پاک میکنید. سپس سعی میکنید کبریت را با کشیدن روی جعبه کبریت روشن کنید. اگر روشن شد، عسل شما طبیعی است و اگر روشن نشد، عسل شما تقلبی است.

من این روش را با عسل تقلبی که ساخته بودم امتحان کردم. نتیجه این بود که کبریت روشن شد! یعنی عسل من کاملا طبیعی از آب در آمد!!!

پس این روش کاملا رد میشود و روش درستی برای تشخیص عسل طبیعی نیست. بلکه این روش برای سنجش میزان رطوبت عسل است. اگر رطوبت عسل بالا باشد، کبریت خیس شده و روشن نمیشود. اما عسلی که من پخته بودم کاملا غلیظ و بدون آب اضافی بود.

تشخیص عسل طبیعی با دستمال کاغذی

در این روش عسل را روی دستمال کاغذی میریزیم. اگر عسل از دستمال رد شد و زیر دستمال خیس شد، نشان دهنده تقلبی بودن عسل است و اگر زیر دستمال خشک ماند و عسل از دستمال رد نشد، عسل تقلبی است.

من این روش را با عسل تقلبی که ساخته بودم امتحان کردم و عسل از دستمال رد نشد. زیرا عسل تقلبی من مانند عسلهای طبیعی غلیظ بود. پس این روش هم برای تشخیص عسل، غلط است.

ریختن عسل در آب سرد

در این روش یک استکان آب سرد بردارید. عسل را با یک قاشق روی استکان بیاورید تا عسل بصورت یک رشته باریک در استکان آب بریزد. در این صورت اگر عسل هنگام ورود به آب، سریعا با آب حل شد این عسل تقلبی است و اگر عسل به ته ظرف رفت و سریعا در آب حل نشد آن عسل طبیعی است.

من این روش را نیز با عسل تقلبی امتحان کردم و عسل من سریعا حل نشد و به ته ظرف رفت. میدانید چرا؟ چون عسل من غلیظ است. شما اگر عسل تقلبی را به غلظت عسل طبیعی بسازید در آب سرد به راحتی حل نمیشود. پس این روش نیز قابل استفاده نیست.

ریختن عسل در ظرف آب و تکان دادن و تشکیل شش ضلعی کف ظرف

یک روش دیگر که گفته میشود با آن عسل طبیعی را تشخیص داد، این است که یک کاسه آب سرد بردارید و یک قاشق مرباخوری عسل به آن اضافه کنید. کمی کاسه را بچرخانید تا آب درون کاسه بچرخد. ارگ عسل شما طبیعی باشد، میبینید که عسل در کف ظرف به شکل شش ضلعی درمیاید.

این روش به ظاهر خیلی جذاب و جالب است. وقتی با عسل طبیعی این تست را انجام دهید میبینید واقعا جواب میدهد و از دیدن شبکه های ایجاد شده در کف ظرف، شگفت زده میشوید. اما آیا این روش را با عسل تقلبی نیز امتحان کرده اید؟

  برای همین این روش را نیز با عسل تقلبی که در خانه ساخته بودم تست کردم. عسل تقلبی من از این تست نیز سربلند بیرون آمد و کاملا طبیعی بود!!! عسل تقلبی را در ظرف آب ریختم و ظرف را تکان دادم. با کمال تعجب دیدم شبکه ای در کف ظرف تشکیل شد. پس این روش تشخیصی نیز مانند موارد قبلی نمیتوانند عسل طبیعی را تشخیص دهند.

عسل طبیعی در یخچال

نگهداری عسل در یخچال، ممکن است باعث شود عسل شما شکرک بزند. عسل نیازی به یخچال ندارد و بهتر است بیرون از یخچال و درجایی خشک و تاریک نگهداری شود مثل کابینت.

ترکیبهای دارویی عسل

عسل و سیاهدانه

یکی از بهترین داروهای طب اسلامی برای پیشگیری از بیماریها، ترکیب سیاهدانه و عسل است. شما میتوانید صبح ناشتا، 7 یا 21 عدد سیاهدانه را با یک قاشق مرباخوری عسل میل کنید. این ترکیب ضد بلغم بوده و بدن را گرم و پر انرژی میکند.

عسل و آبلیمو

ترکیبی خوش طعم و گوارا که به مزاجهای مختلف سازگار است. بهتر است از لیموی تازه استفاده کنید. میتوانید به این ترکیب کمی عرق نعنا نیز اضافه کنید تا یک شربت فوق العاده داشته باشید.

عسل و زنجبیل

این ترکیب از بهترین ها برای گرم کردن بدن و افزایش انرژی افراد سرد مزاج و بلغمی است. بهبود مشکلات معده سرد، رفع تهوع، بهبود گردش خون در بدن و رفع سردی مفاصل از خواص این ترکیب است.

عسل و کندر

ترکیب این دو برای گرم کردن مزاج مغز و بهبود حافظه و عملکرد مغز استفاده میشود. صبح ناشتا یک کندر به اندازه عدس ی کمی بزرگتر در دهان گذاشته و بجوید. همزمان یک قاشق مرباخورا عسل را کم کم میل کنید تا تلخی کندر شما را اذیت نکند. ترکیب کندر و عسل در روایات معصومین بیان شده است.

عسل تغذیه یا آب شکری چیست؟

این نوع عسل که نوعی عسل تقلبی محسوب میشود، محصول دادن شربت شکر به زنبور عسل است. زنبوردار بجای اینکه زحمت بردن زنبورهای به مناطق مختلف را بکشد، مقداری آب و شکر به زنبوران میدهد و عسل تغذیه برداشت میکند. این نوع عسل با هزینه بسیار پایین تر از عسل طبیعی تولید میشود اما شباهتهای زیادی به عسل طبیعی دارد. عسل تغذیه نیز انواعی دارد. زیرا زنبورها ممکن است در اطراف خود بجز شکر، از گلهای موجود در اطراف خود نیز مصرف کنند و اینگونه کمی عسل طبیعی با عسل تغذیه مخلوط شود. پس عسلهای تغذیه نیز از لحاظ کیفیت یکسان نیستند. بعضی از زنبورداران نیز زنبور خود را به مناطق پر از گل میبرند و برای اینکه عسل بیشتری تولید کنند، به زبورها شربت نیز میدهند. اینگونه عسلهایی برداشت میکنند که درصدی طبیعی و درصدی آب شکری است. نمیتوان گفت این عسلها مطلقا بد هستند اما در مقایسه با عسل خالص و طبیعی، جایگاهی ندارند.

ویژگی های عسل خالص و طبیعی

رنگ عسل طبیعی

آیا رنگ عسل و یا تیرگی و روشنی عسل نیز مهم است؟ اکثر مردم عسلهای تیره رنگ را بیشتر میپسندند این در حالی است که تیرگی و روشنی عسل مربوط به طبیعی و غیر طبیعی بودن نیست. عسلهای خالص نیز ممکن است بسیار روشن باشند و عسلهای تقلبی نیز ممکن است تیره باشند. بعضی از سودجویان نیز از این طرز فکر مردم سوء استفاده کرده و عسلهای تقلبی را با روشهایی مثل حرارت دادن تیره تر میکنند. عسلهایی مثل عسل گیاه گاوپونه، عسل مرکبات یا گون گز، بطور طبیعی بسیار روشن هستند اما عسلهای کنار یا شوید یا یونجه معمولا تیره هستند.

طعم و بوی عسل طبیعی

طعم و بوی عسل یک فاکتور مهم برای انتخاب عسل است. هر شخص بر اساس سلیقه و علاقه خود ممکن است عسل خاصی را بپسندد. اما بعضی از عسلها همه پسند هستند. مثلا عسلهای کوهستان که شهد گلهای مختلفی در آنها وجود دارد، به مزاق همگان خوش میاید. عسل گون، چند گل، مرکبات، یونجه، آویشن و کنار عسلهایی همه پسند هستند. اما بعضی عسلها نیز هستند که عطر و بوی خاص تری دارند. مثلا عسل اکالیپتوس، عسل بادام تلخ مواردی هستند که خاص پسندها را مشتاق خود میکند.

شفافیت یا کدر بودن عسل

عسلهای طبیعی، بطور معمول کمی کدر هستند و مثل شیشه و آب زلال نیستند. عسل حاوی ترکیباتی است که آن را کمی کدر و مات میکند. اما عسلهای تقلبی یا پختنی، کاملا شفاف و مثل آب زلال هستند. این نکته را نیز بگویم که عسل تغذیه (زنبور شکر خورده باشد) نیز شباهت های زیادی به عسل طبیعی دارد و تشخیص آن از عسل طبیعی کار دشواری است.

غلظت و شُلی عسل

عسلها به علتهای مختلف ممکن است غلیظ و رقیق شوند. منطقه برداشت عسل اگر خیلی مرطوب باشد، عسل نیز رقیق میشود. مثل عسل مرکبات که در شمال کشور ایران تولید میشود و معمولا بسیار رقیق است. بعضی عسلها نیز در مناطق خشک تولید میشوند و غلیظ هستند. مورد دیگر که اثر دارد، میزان ماندن عسل در کندو میباشد. هر چقدر که عسل پس از تولید، مدت بیشتری در کندو مانده باشد، غلیظ تر میشود اما اگر زنبوردار در برداشت عسل خود عجله کند، عسل رقیق تری برداشت میکند.

ترکیبات عسل طبیعی

عسل چند ترکیب اصلی دارد که همه عسلها دارند مثل انواع قند و رطوبت و کمی پروتئین. اما آنچه خاصیت یک عسل را شکل میدهد، ترکیباتی است که از شهد گیاهان مختلف وارد عسل شده است. مثلا فرض کنید من زنبورهای خود را به یک کوهستان سرسبز برده ام که 50 نوع گیاه دارویی گل کرده اند و زنبور از این گلها برای تولید عسل بهره ببرد. زبور ترکیبات دارویی این گیاهان را به شهدی فوق العاده از عسل تبدیل میکند که با هیچ ماده دیگری قابل مقایسه نیست. مثالی دیگر این است که زنبورداری کندوهای خودش را کنار یک مزرعه گیاه روغنی کلزا قرار دهد. جایی که تا چشم کار میکند مزارع کلزا باشد و از گیاهان طبیعت خبری نباشد. عسلی که تولید میکند تنها شهد این گیاه را خواهد داشت و از نظر خواص نیز محدودیت هایی دارد. مخصوصا که گیاه کلزا، گیاهی تراریخته شده است و درباره آن مناقشاتی در مجامع علمی وجود دارد.

شکرک زدن عسل

نمیدانم خاطرتان هست که قدیمتر ها میگفتند عسلی که شکرک بزند تقلبی است؟ بعدها مشخص شد که عسل طبیعی نیز شکرک میزند. اما امروزه بعضی از این طرف بوم افتاده اند و میگویند عسلی که شکرک نمیزند تقلبی است. بگذارید خیالتان را راحت کنم. شکرک زدن و رس بستن، نه دلیلی بر طبیعی بودن است و نه دلیلی بر تقلبی بودن. من عسلی تقلبی با شکر ساختم تا آن را آزمایش کنم. این عسل هیچ گاه شکرک نزد و رس نبست. اما گاهی عسلهای طبیعی که دارم شکرک میزنند. عسلهای طبیعی نیز وجود دارند که سالها میمانند و شکرک نمیزنند. همچنین اگر عسل طبیعی را کمی حرارت دهید، ممکن است دیگر هیچ گاه شکرک نزند. و یا اگر عسل را در جای خنک قرار دهید سریع تر شکرک میزند. پس این موضوع را کنار بگذارید.

عسل وحشی چیست؟

میخواهم تجربه چندین ساله خود را در این زمینه در اختیار شما قرار دهم. منظور از عسل وحشی، عسلهایی است که بدون دخالت انسان در طبیعت، بین صخره ها یا داخل تنه درخت و یا بین شاخه های درخت توسط زنبورها و بدن دخالت انسان تولید میشوند. در قدیم که زنبورداری به شکل امروزی نبوده، مردم عسل را از دل طبیعت پیدا میکردند.

تاریخچه عسل وحشی

چرا در زمان قدیم عسل وحشی زیاد بوده و امروز نایاب است؟  در قدیم جمعیت انسانها بسیار کمتر از الان بوده و همچنین طبیعت نیز بسیار گسترده تر و دست نخورده تر بوده است. عسل کافی در طبیعت تولید میشده و مصرف مردم نیز به شکل امروزی نبوده است. برای مثال مردم برای تامین گوشت خود به شکار حیوانات در طبیعت میرفته اند اما امروز دیگر حیوانی برای شکار باقی نمانده است. در قدیم دیدن آهو و شیر و پلنگ در طبیعت یک امر عادی بوده بطوری که مردم این حیوانات را میشناختند و میدیدند. اما امروز دیگر این حیوانات را فقط در تلویزون و باغ وحش میتوان دید. به همین ترتیب درباره زنبور عسل نیز همین گونه اتفاق افتاده است. امروزه زنبور عسل وحشی نیز مانند دیگر جانداران، رو به انقراض کامل هستند.

کجا میتوان عسل وحشی را یافت؟

بنده که سالها در طبیعت بدنبال کشف گیاهان دارویی بوده ام و یا زنبورداری کرده ام، تابحال حتی به یک مورد نیز از عسل وحشی در طبیعت برخورد نکرده ام. نمیخواهم بگویم که نیست، اما آنچنان کم است که قابل بیان نیست. مانند پلنگ ایرانی که وجود دارد اما هر چند سال یک بار شاید کسی آن را ببیند.

حالا با این تفاسیر که گفتم، چطور میشود که اشخاص زیادی در فضای مجازی به طور مداوم عسل وحشی برداشت میکنند و میفروشند؟

سوال دیگر این است که آیا برداشت این عسلها و خرید آن توسط شما باعث انقراض کامل این زنبور وحشی (به فرض که منقرض نشده باشند) نخواهد شد؟

سوال دیگر این است که آیا نمیتوان عسلی تولید کرد که در حد و کیفیت عسل وحشی باشد؟

تفاوت عسل وحشی با عسل کوهستان

زنبورهای ما اصلاح ژنتیک نشده اند. زنبورهای ما در کندویی از جنس چوب زندگی میکنند .مانند تنه درختی که زنبور وحشی در آن لانه میکند. زنبورستان ما در دل کوهستانی سرسبز، کیلومترها دور از آلودگیهای شهری قرار دارند. زنبورهای ما فقط و فقط از شهد گلهای طبیعت تغذیه میشوند و عسلی خالص و طبیعی تولید میکنند. حتی داروهایی که برای بیماری های زنبور استفاده میکنیم نیز شیمیایی نیست. با این تفاسیر، آیا باز هم تفاوتی میان عسلی که تولید میکنیم با عسل وحشی وجود دارد. البته با فر اینکه عسل وحشی وجود خارجی داشته باشد!!

عسل وحشی بهتر است یا عسل کوهستان طبیس؟

ما زنبورستان خود را به مناطق مختلف میبریم و اینگونه زنبورها از گیاهان متنوع تری از مناطق مختلف تغیه کرده و عسلی بسیار غنی تولید میشود. اما زنبور وحشی یکجا نشین است و کسی آن را به مناطق مختلف منتقل نمیکند تا از گیاهان مناطق دوردست نیز استفاده کنند. بنابراین عسل کندوهای ما از عسل وحشی نیز پرخاصیت تر است.

انواع عسل

عسل کوه

عسل دشت

عسل چند گل

عسل سیاهدانه